A política matrimonial dos Reis Católicos

A Guerra de Granada

Isabel a Católica contra Xoana a Beltranexa

As artes renacentista e barroca

As artes renacentista e barroca

View more PowerPoint from criadocastelo

A fidalguía e a guerra con Portugal (1641)

O Imperio Azteca

De repente, un novo continente

A imprenta de Gutenberg

Proceso de urbanización de Galicia e España

Os tres tipos de cidade ao longo da historia en Galicia e España.

Cidade preindustrial
Comprende o período situado entre o s.II a. C. (inicio da romanización) e o s. XIX, o da industrialización. Unhas cidades teñen orixe romana (Lugo, Mérida, Astorga…), outras orixe musulmá (Córdoba, Toledo, Granada,…) e outras orixes cristiás (Santiago, A Coruña, Valladolid,…)
Eran cidades pequenas, rodeadas de murallas para a súa defensa e cun plano irregular.

Cidade industrial
É a etapa comprendida entre o desenvolvemento industrial no século XIX ata fins do s.XX.
Destaca o crecemento urbano e o desprazamento dos campesiños cara as cidades e o desenvolvemento da industria. Destacan: Vigo, Barcelona,  Madrid, Bilbao,…
Moitas murallas de cidades foron derrubadas, ensancháronse as rúas e construíronse barrios residenciais para a xente con menos recursos na periferia.

Cidade postindustrial

Inicíase nos anos 1970-1975 coa reconversión industrial.
A industria perde importancia e gaña poder os servizos (turismo, comercio, novas tecnoloxías,...)
As grandes cidades frearon o seu crecemento e apareceron cidades máis pequenas próximas as cidades grandes.
A escaseza de solo fai que a haxa falta de vivenda e apareza o chavolismo nas aforas das cidades.

A xerarquía urbana española e galega.

Española
-Metrópoles nacionais; exercen unha influencia sobre o territorio, nelas están as principais sedes das empresas. Ex: Madrid e Barcelona.
-Metrópoles rexionais; cidades que contan con servizos de alto nivel e exercen unha influencia rexional. Ex: Valencia , Sevilla, Zaragoza,….
-Cidades Medias; son a maioría, teñen unha poboación de 50.000 a 100.000 habitantes.
-Cidades pequenas e vilas; son aquelas que teñen menos de 50.000 habitantes. Son centros dunha comarca.

Galega

-Dúas cidades destacadas; Vigo e A Coruña con influencia en toda a Comunidade.
-Cinco cidades de tamaño medio; Ourense, Lugo, Santiago, Pontevedra e Ferrol.
-Cidades pequenas e vilas; que son cabeceiras de comarcas. Ex: Viveiro, Vilagarcía, Betanzos, O Carballiño…
-A parroquia; formada por un agrupamento de aldeas que comparten elementos comúns como a igrexa, cemiterio, festas,…
-A aldea; que é o núcleo básico do asentamento da Galicia rural. Son varias casas agrupadas con poucos habitantes.

Goberno das cidades e vilas

-Corporación municipal; constituída polo alcalde e os concelleiros elexidos democraticamente nas eleccións municipais que se fan cada catro anos.
-O alcalde/esa; elexido polos concelleiros que costitúen o concello.
-Comisión de goberno; grupo reducido de conselleiros que se encargan de solucionar asuntos que xorden de menor importancia.
-Plenos; xuntanzas de traballo de toda a corporación, ás que poden asistir os veciños sen poder intervir nin opinar, que aproban ou rexeitan asuntos propostos pola comisión de goberno.

Outras institucións e conceptos.
-Asociación de veciños; organización de veciños independentes do concellos que se organizan para defender os problemas ou inquedanzas dun barrio, vila ou cidade pequeña, parroquia…..

-Plan Xeral de Ordenación Municipal ( P.X.O.M.). É un instrumento para a ordenación do territorio do termo municipal. Ten que ser aprobado polo pleno municipal e polo goberno da Comunidade Autónoma. Indica que solo serve para construír e de cantas alturas, cales son as zonas verdes, as zonas para industria e as zonas para edificios públicos (ambulatorios, colexios, residencias,…), rúas, prazas,…

Tipos de plano e Xerarquía Urbana

Tipos de plano urbano.

Plano ortogonal ou hipodámico.



Nova York. E.U.A.





Bos Aires. Arxentina.



Plano radiocéntrico.

Moscova. Rusia.

Vitoria. Euskadi.

Plano irregular.

Delhi. India.

Toledo. Castela A Mancha.

Xerarquía urbana.

-Metrópoles mundiais: aquelas que exercen unha influencia mundial debido a que se atopan os centros de decisión política, financieira, económica, etc. Ex: Nova York, Londres, Toquio, París, etc...

-Metrópoles nacionais: que exercen esa influencia nun pais, como capital de estado, política, financieira, etc. Ex: Madrid, Barcelona, Milán, Bucarest, etc...

-Metrópoles rexionais: que exercen a súa influencia sobre un área xeográfica ampla. Ex: Santiago, A Coruña, Vigo, Sevilla, Bilbao, etc...

-Metrópoles provinciais: capitais de provincia e de comarca. Ex: Lugo, Ourense, Córdoba, Zamora, etc...

O mundo das cidades

A cidade. Características.

· Número de habitantes: hai máis habitantes nunha cidade que no rural.En España, unha poboación ten que ter máis de 10.000 habitantes para ser considerada cidade.
· A forma externa: organización de vivendas e edificios organizados ao longo de rúas, plazas e edificios públicos.
· O traballo dos seus habitantes: empregados fundamentalmente no sector terciario (oficinas, ocio, hostelería,…)
· Desempeña a función de intercambio comercial, instalación de industrias, centro político e comercial.
· Forma parte dela un conxunto de edificios e locais destinados a comercio, banca, educación , sanidade,… e tamén mobiliario urbano como: semáforos, farolas, bancos,…
· O ritmo de vida é máis acelerado , hai maior consumo e hai máis individualismo entre a poboación.

Rañaceos da cidade de Frankfurt (Alemaña)

Crecemento das cidades.

- Área metropolitana: formada por unha cidade principal e outras cidades ou vilas máis pequenas, independentes entre si, próximas xeográficamente e que manteñen importantes relacións económicas e sociais coa cidade principal. Ex: Madrid, Barcelona, ... 

Área metropolitana de Barcelona.

- Conurbación urbana: conxunto de dúas ou máis cidades próximas e unidas fisicamente pero independentes entre elas. Ex: Manchester e Liverpool, conurbación do Rhin, etc...



Conurbación do Rhin.

-Megalópoles: territorios extensos nos que se inclúen cidades, áreas metropolitanas e connurbacións que forman unha grande área urbanizada. Ex: Toquio (Xapón).

Megalópole de Toquio.

Os espazos da cidade.
O conxunto de edificios, rúas, prazas, espazos verdes e a súa distribución chámase trama urbana. Nesta estrutura urbana pódense diferenciar tres partes:

-Casco antigo: nel atópanse a maior parte dos edificios históricos. É a parte da cidade construída antes da industrialización do s. XIX.

Casco antigo de Barcelona.

-Ensanche: é a parte da cidade que xorde a carón da revolución industrial, para acoller a un número inmenso de poboación que chega á cidade para vivir da industria. Normalmente nos ensanches vive poboación de clase media-alta.

Ensanche de Barcelona.

-Periferia: nela atópanse os barrios obreiros máis humildes, xunto coas industrias que se crean coa revolución industrial. Co paso do tempo a periferia diversificase, dando lugar a novos espazos como os polígonos industriais e os parques tecnolóxicos, as infraestructuras deportivas (estadios, áreas recreativas) e de transporte (circunvalacións, aeroportos, etc...), ou as urbanizacións de poboación de clase alta.

Periferia de Barcelona.

Galicia na Idade Media

Desde os inicios da Reconquista, Galicia estivo vinculada ao reino de Asturias, aínda que en algúns períodos dos séculos X e XI foi un reino independente, posteriormente quedou integrado no reino de Castela.
Os musulmáns en Galicia.

A presenza de musulmáns en Galicia foi escasa. Os exércitos musulmáns realizaron varias incursións en Galicia durante os séculos VIII e IX, coa finalidade de destruír zonas fortificadas, aínda que foron moi esporádicas. A mais significativa foi no 997 contra Santiago de Compostela, dirixida por Almanzor que destruiu parte da igrexa de Santiago e obrigou aos cristiáns a trasladar as campás a Córdoba en sinal de victoria.

Outras invasións.
Durante os séculos IX e X, os normandos e os viquingos procedentes do Norte de Europa, saquearon e invadiron varias poboacións sobre todo costeiras. O bispo de Compostela mandou levantar fortalezas costeiras para defenderse. Quedan restos en Catoira (Pontevedra) como as Torres do Oeste.

Feitos importantes na Idade Media.

Fame e peste: Penetrou en Galicia durante o S.XIV. As vítimas foron moitas, numerosos lugares quedaron despoboados e os campesiños tiveron dificultades para pagas as rendas e os señores viron reducidos os seus ingresos.

Revoltas sociais: producíronse polo aumento das rendas dos señores feudais sobre os campesinos, pola creación de novos impostos, polo emprego da violencia por parte dos señores, e polo saqueo e aumento de roubos, moitas veces apoiados polos señores, que fixo que os campesiños e algúns burgueses se sublevasen dando lugar á revolta irmandiña, que iniciou no s.XV (1431) dirixida por Roi Xordo, que logrou destruír varias fortalezas e castelos, pero finalmente os nobres lograron derrotalos e restablecer o orde.
Máis adiante (1467–1469), tivo lugar a gran guerra irmandiña dirixida por Pedro Osorio, Alonso de Lanzós e Diego de Lemos que destruiron máis de 170 fortalezas e conseguiron ao principio impoñer as súas demandas, pero os nobres reorganizáronse e dirixidos por Pedro Álvarez de Soutomaior (Pedro Madruga), recuperaron os territorios e someteron aos irmandiños, obrigándoos a reconstruír as fortalezas derribadas.

Os camiños de Santiago

Reconquista e Repoboación

A Reconquista.
Os reinos e condados cristiáns trataron de recuperar as terras dominadas polos musulmáns e que antes pertenceran á monarquía visigoda, este proceso chámase Reconquista.

Pasou por diferentes fases:
Desde o s.VIII ó X, o reino de Asturias ampliou o seu territorio e trasladou a súa capital de Oviedo a León, no seu interior xurdiron zonas diferenciadas como o reino de Galicia, que se mantivo independente pouco tempo, e os condados de Castela e León.
Entre os séculos XI e XIII, o condado de Castela transformouse no reino de Castela, que ampliará os seus dominios sobre os reinos de Asturias, León e Galicia.
Durante o s.XII, o condado de Aragón deu lugar ao reino de Aragón e incorpora os territorios de Cataluña e Valencia. Aparece tamén o reino de Portugal.
No 1492(s.XV), os casteláns conquistan o reino de Granada, último reino musulmán, dando fin á Reconquista.

(ver mapas do libro, mapas feitos por vós e a liña do tempo do blog)

Repoboación.

Durante a Reconquista tivo lugar a repoblación de terras abandonadas polos musulmáns por parte dos cristiáns.
Durante os s.VIII - X, o rei autorizaba a particulares a establecerse nun determinado territorio que pasaba a ser propiedade de quen os cultivase e ocupase mediante unhas cartas de poboamento. Os máis beneficiados foron os nobres e os monxes que fundaban mosteiros.
Durante os s.XI - XIII, foron os propios reis quen trataron de atraer poboación concedendo privilexios aos poboadores a cambio de cumplir determinadas obrigacións e de defender as terras e ás súas poboacións (foros).
A partirs do s.XIII, os monarcas repartiron grandes extensións de terras entre os mosteiros e os nobres para que as poboasen e defendesen. Este tipo de repoboación chamouse repartimento.

Liña do tempo. Creación e Expansión dos Reinos Cristiáns

Expansión dos Reinos Cristiáns

Póster interactivo sobre a Expansión dos Reinos Cristiáns

Peste, fame e guerra. A crise do século XIV.

  

Ao longo do s.XIV tiveron lugar tres feitos que marcaron a Idade Media:

- A peste; tivo a súa orixe en Asia e estendeuse por todo Europa a través dos barcos. En cinco anos morreron máis de 20.000.000 de persoas, deixando as cidades asoladas e aumentando a superstición e a fe relixiosa porque pensaban que era un castigo divino.

- A fame; orixinouse debido ás distintas condicións meteorolóxicas , ás guerras e á peste , xa que non había xente que traballase as terras.

- A Guerra dos Cen Anos; entre Francia e Inglaterra, que creou moita mortandade, destrucción de colleitas e cidades. A guerra producíuse entre 1337 e 1453. A guerra foi gañada por Francia e como personaxe especial destacou Xoana de Arco, que liberou o centro de Francia de tropas inglesas, pero traizoada polos borgoñeses, que eran aliados de Inglaterra, foi condenada á fogueira por herexe por vestir pantalóns e tamén por ser acusada de bruxería . Foi canonizada polo Papa no ano 1920 como santa e hoxe é a patroa de Francia.

Xoana de Arco no Parlamento de París. Gravado de 1429. (Fonte: Wikipedia)

Renovación e crise no mundo feudal

A expansión da agricultura

A partires do ano 1000 haberá unha mellora substancial no eido da agricultura grazas aos seguintes cambios:

1. Aumento da superficie cultivada, debido ao aumento da man de obra, que permitiu a tala de bosques e a desecación de zonas pantanosas.
2. Cambio do sistema bienal de cultivo (cereal, barbeito), polo sistema trienal de cultivo (trigo/cebada, avea/legumes, barbeito).
3. A aplicación de avances tecnolóxicos como o arado pesado ou a coleira.



Miniatura anglosaxona. Fonte: Wikimedia Commons



Coleira

Comercio e expedicións
A partir do s.XI aumentou o comercio dos Reinos Europeos ao longo do Mediterráneo co reino de Bizancio e co Islam, sobre todo o de sedas, especias, algodón, ... Destacan as expedicións feitas polo veneciano Marco Polo, traendo sedas, especias e outro tipo de tecidos de Oriente e pasando longas tempadas cos mongois que ocupaban case todo Asia. Grazas a el descubríronse novas rotas comerciais e coñeceuse máis da vida dos mongois (“As viaxes de Marco Polo”). Destacaban as cidades de Venecia, Xénova, Pisa,... como centros comerciais no Mediterráneo.
No norte destacaron cidades como, Hamburgo, Colonia e Bruxas no comercio de madeira, tecidos e escravos.

As cidades na Idade Media
Durante a Idade Media a maior parte da poboación vivía no campo, aínda que a partir do s.XI comezaron as cidades a medrar. A maior parte da súa poboación adicábase ao comercio e ao artesanado e as cidades medraron á beira dunha catedral ou dun porto comercial.  A maioría tiñan entre 20.000 e 30.000 habitantes, só algunhas alcanzaban os 100.000 (París, Londres, Venecia ou Córdoba).

 

Debuxo dunha cidade medieval.

Características das cidades.

- Había cidades de fundación real ou de fundación señorial.
- A maior parte delas estaban amuralladas. Cando eran atacadas os cidadáns pechaban as portas e defendíanse desde dentro.
- As rúas eran estreitas e xeralmente non eran rectas, eran silenciosas, por elas circulaban persoas, persoas a cabalo e carros.
- Tiñan unha praza onde se celebraban: feiras, mercados, execucións públicas,...
- Nas feiras os campesiños vendían os productos do campo e mercaban ferramentas, tecidos,... que vendían os artesáns ou que foran traídos doutros lugares por comerciantes. Aparte había xente pedindo esmola, cegos cantando coplas,  xente que divertía ós nenos,...
- En cada rúa vivían os artesáns do mesmo oficio en casas xeralmente de dúas plantas , na parte de arriba estaba a vivenda e na de abaixo o obradoiro onde traballaban. Agrupábanse en gremios e as rúas levaban o nome da profesión: rúa dos tinteiros, zapateiros, canteiros, albardeiros,...
- O edificio que destacaba era a igrexa ou a catedral. Tiñan campás que se dedicaban para avisar dos oficios relixiosos, perigos, actos importantes,....

Un renovado grupo social: a burguesía

Chamábanlles así porque vivían nas cidades e adicábanse nos seus obradoiros a fabricar obxectos artesanalmente.
• Vivían en casas que tiñan unha planta baixa que era onde estaba o obradoiro e na parte de arriba vivían eles. Xeralmente en cada rúa vivían os artesáns da mesma profesión. Había a rúa dos zapateiros, dos prateiros, dos albardeiros ,.......
• O que fabricaban vendíano nas feiras aos campesiños ou aos castelos ou traballaban por encarga.
• Estaban asociados en gremios que marcaban o prezo dos obxectos e tamén quen podía exercer a profesión. Un rapaz que quería aprender unha profesor traballaba cun artesán pagando e cando consideraban que xa sabía a profesión facíanlle unha proba chamada obra mestra na que demostraba que sabía a profesión e entonces xa podía ingresar no gremio. Había o gremio dos: canteiros , carpinteiros , zapateiros ,.....
• Os homes traballaban no obradoiro e as mulleres facían as cousas da casa, criaban os fillos e axudábanlle ó home no obradoiro.


Detalle do espello da obra: "O Matrimonio Arnolfini".
Jan Van Eyck. Século XV.